Hacamat ve Kupa Tedavisi

Kupa tedavisi veya hacamat (wet cupping therapy), ağrıyı hafifletmek için kullanılan, tarihi çok eskilere uzanan bir tedavi yöntemidir. Hekim; kupaları sırtınıza, karnınıza, kollarınıza, bacaklarınıza veya vücudunuzun diğer bölümlerine yerleştirir. Kabın içinde oluşan vakum cildi yukarı doğru çeker.

Hacamat, Çin ve Orta Doğu tıbbının da yaygın olarak kullandığı bir yöntemdir. İnsanlar binlerce yıldır kupa terapisi uygulamaktadır.

Bu yazıda; kupa tedavisi nedir, nasıl yapılır ve hangi bölgelere uygulanır sorularına yanıt arayacağız.

Kupa tedavisinde kullanılan kaplar bambu, seramik, metal veya silikon olabilir. Tarihî kaynaklarda hayvan boynuzlarından bile yararlanıldığı görülür. Uygulamada en doğru yol, alanında uzman ve referanslı bir hekimle ilerlemektir.

Hacamatın Tarihi

Kupa tedavisi, toksinleri vücut doku ve organlarından uzaklaştırmanın en eski yöntemlerinden biridir. "Hacamat" kelimesinin Arapça aslı "hicame" olup, emmek anlamındaki "hacm" kökünden gelir.

MÖ 400'lerde Herodot; ıslak ve kuru kupayı hazımsızlık, iştahsızlık ve baş ağrıları dâhil birçok rahatsızlık için önermekteydi.

Tarihî kaynaklara baktığımızda İbn-i Sînâ'nın, hicri takvime göre ayın ilk ve son haftasında hacamatı tavsiye ettiğini ve hacamat yapılan bölgeleri şöyle sıraladığını görürüz: boynun arkası, alın, omuz başları arası, boyun tarafı, omuz başları, baldırların üzeri, başın tepesi, çene altı, kalçalar ve dizler.

Hacamat, Osmanlı döneminin de vazgeçilmez tedavi yöntemlerinden biriydi. O dönemde başlıca ekipman hayvan boynuzlarıydı; günümüzde ise en çok cam ve vakumlu mika kupalar kullanılmaktadır.

Hacamat Kan Aldırmaktan Farklı mıdır?

Vakumlu kupalarla kan alma yöntemi olarak özetlenebilecek hacamat, damardan kan aldırma yönteminden tamamen farklı bir uygulamadır. Hacamat uygulanan bölgede mikrosirkülasyonun artmasıyla kan ve dokulardan toksinlerin atılması hedeflenir.

Kuru ve Islak Hacamat Arasındaki Fark

Kuru ve yaş (ıslak) olmak üzere iki tür kupa çekme yöntemi vardır. Kuru hacamat kan akıtılmadan uygulanır ve noninvazivdir. Islak hacamat invazivdir ve kan almayı içerir.

Islak kupalama, hem hidrofilik hem hidrofobik materyali yüksek basınçlı filtrasyon yoluyla filtreler. Aspirasyondan gelen yüksek basınç; kan hacminin ve kılcal filtrasyon hızının artmasına, bölgede filtrelenmiş ve interstisyel sıvının dışarı çıkmasına neden olur. Bu eylem kan akışının iyileşmesine, toksinlerin uzaklaştırılmasına, nöroendokrin dengenin geri kazanılmasına, oksijen arzının iyileşmesine ve doku perfüzyonuna yol açar.

Hangi Bölgelere Uygulanır?

Kas dokusunun bol olduğu sırt, göğüs, karın ve kalçalar kupa yerleştirmek için en yaygın bölgelerdir. Kaçınılan bölgeler ise saçlı, az kas dokusuna sahip ve kapları yerleştirmek için yeterli yüzey alanı bulunmayan alanlardır.

Kupa tedavisinin fayda sağladığı görülen sistemik hastalıklar arasında hipertansiyon, romatoid artrit, diyabet, psikiyatrik bozukluklar, sistemik enfeksiyonlar ve cilt bozuklukları yer alır.

Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar Nelerdir?

Hacamat; doğrudan sinirlerin, atardamarların, toplardamarların, varisli damarların, cilt lezyonlarının, vücut açıklıklarının, lenf düğümlerinin, gözlerin veya cilt iltihabı olan bölgelerin üzerine yapılmamalıdır.

Geriatrik ve pediatrik hastalar ile hamile olan veya adet gören kadınlar için kupa tedavisi önerilmez. Kardiyovasküler hastalık gibi kronik hastalıkları olanlar, kan pıhtılaşmasını önleyen ilaçlarla tedavi edilenler veya akut enfeksiyon yaşayanlar genellikle kupa tedavisinden kaçınmalıdır.

Duştan hemen sonra izlerin olduğu alanlara steril kantaron yağı veya hint yağı uygulanması, iz kalmaması ve yaraların çabuk iyileşmesi bakımından fayda sağlar.

Hacamat Tedavisinde Kullanılan Malzemeler

Kupalar bambu, cam ve kil dâhil olmak üzere çeşitli malzemelerden üretilebilir. Tek kullanımlık olmayan kaplar yeniden kullanılmadan önce ileri sterilizasyon ve dezenfeksiyon gerektirdiğinden, tek kullanımlık kaplar tercih edilir. Kupanın boyutu uygulandığı bölgeye göre değişir.

Islak kupa uygulamasında yüzeysel ve kontrollü kesiler oluşturmak için keskin bir cerrahi bıçak kullanılır. Lanset iğnesi veya kalemi ise iki aşamalı geleneksel ıslak yöntemde daha sık karşımıza çıkar.

Hacamat Metotları

Kuru kupa tedavisi tek adımlı bir tekniktir; geleneksel ıslak hacamat ise iki aşamalıdır. Araştırmacılar kupaların ciltte 5-10 dakikadan fazla kalmamasını tavsiye ediyor. Hacamattan kalan izler 1-10 gün içinde kaybolur.

Hacamat Sırasında Komplikasyon Görülebilir mi?

Kupa tedavisi genellikle güvenlidir ve yan etkiler seyrektir; bildirilenler hafif ila orta şiddettedir. Önlenebilir yan etkiler arasında skar oluşumu, yanık, bül oluşumu, apse, cilt enfeksiyonu, kaşıntı, anemi ve pannikülit sayılabilir.

Ellerin yıkanması ve uygun koruyucu ekipmanın (eldiven, maske, koruyucu gözlük, önlük) kullanılması, enfeksiyonun yayılmasını önlemek için son derece önemlidir.

Hacamatın Faydaları Üzerine

Kupa tedavisinin yararına dair en güçlü kanıt, kas-iskelet ağrıları ile migren veya gerilim tipi baş ağrısı üzerine yapılan çalışmalarda karşımıza çıkıyor.

Bir çalışma, ıslak kupa tedavisini takiben ortalama baş ağrısı şiddetinde %66'lık bir azalma olduğunu ortaya koydu; bu hastalarda aylık baş ağrısı sayısı da 12,6 gün azaldı.

Kuru kupa çekme genellikle kas-iskelet ağrısı görülen durumlarda ve kas gerginliğini gidermek için kullanılır. Kronik sırt ağrısı çeken hastalarda lomber veya servikal bölgelere uygulandığında hem ağrının davranışsal değişkenlerinde hem de fizyolojik parametrelerde fayda sağlamıştır.

Genel olarak kuru hacamat genelleştirilmiş ağrılı durumlarda, ıslak hacamat ise herpes zoster (zona) gibi inflamasyonla ilişkili ağrı durumlarında en fazla faydayı göstermiştir.

Almanya'da yapılan bir çalışma, geleneksel ıslak kupa uygulamasının karpal tünel sendromunun tedavisinde etkili olduğunu gösterdi. Islak kupa uygulamasının talasemi ve otoimmün hastalıklarda da etkili olduğu farklı kaynaklarda yer almaktadır. Kupa tedavisinin öksürük, nefes darlığı ve akneye karşı da etkili olduğu bildirilmiştir.

Uygulama Öncesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

• Uygulamadan önceki 2 gün ve sonrasındaki 24 saat boyunca hayvansal gıda alımı durdurulmalıdır.
• Uygulamaya aç ve susuz gelinmemeli; en az 3 saat öncesinden yeme içme kesilmelidir.
• 24 saat öncesinden itibaren cinsel ilişkiden ve spordan kaçınılmalı, vücut dinç olmalıdır.
• En az 12 saat öncesinden kan akışkanlığını ve pıhtılaşmasını bozacak ilaçlar alınmamalıdır.

Hacamat Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?

Hacamattan sonra damar açıcı özelliği bulunan ılık sirkeli su veya ballı şerbet içilmesi önerilse de en uygun öneriyi hekiminiz verecektir. 12 saat geçtikten sonra duş alınabilir. Uygulama sonrası 24 saat boyunca cinsel ilişkiden, ağır spordan ve yorucu fiziksel işlerden kaçınılmalıdır. Hacamat sonrası iştahın açılması sık karşılaşılan bir durumdur; hijyen koşullarına dikkat edilmesi yeterlidir.

Bebeklere ve Çocuklara Hacamat Yapılır mı?

Bebeklere ve çocuklara uygulanabileceği yönünde çeşitli bilgiler bulunsa da en doğru bilgiyi hekiminizden almanızı öneririz.

Çocuklarda hacamat ve kupa uygulamalarının iştahı artırarak kilo alımını kolaylaştırdığı, vücudun savunma sistemini güçlendirerek sık hastalanmayı azalttığı, boy ve kilo gelişimine yardımcı olduğu, enzim ve hormon dengesini koruduğu bildirilmektedir. Buna bağlı olarak çocuğun cildi ve saçları da daha canlı olur. Dikkat eksikliği, derslere karşı ilgisizlik, huzursuzluk ve hiperaktivite gibi sorunlara karşı da hacamat önerilmektedir.

Hacamat Çok Ağrılı Bir İşlem mi?

Ağrı eşiği kişiden kişiye değişse de ehil ellerde yapıldığında ağrı ve sızı yaşanmaz; süreç kan aldırmaktan bile daha basittir.

İşlem öncesinde, özellikle uygulama ilk kez yapılıyorsa hafif bir merak ve huzursuzluk söz konusu olabilir. Kliniğimizde uygulama öncesi detaylı bilgilendirme bizzat Dr. Murat Irmak tarafından yapılır.

Erişkinlerde Hacamat Yaş Aralığı Nedir?

Cinsiyet farkı gözetilmeksizin 70 yaş üstü kişilere hacamat önerilmez; yaş ilerledikçe kalp gibi kronik hastalıklarla karşılaşma ihtimali artar. Böylece düşük bir ihtimal de olsa oluşabilecek vazovagal senkop (bayılma) durumlarının önüne geçilmesi amaçlanır.

Polisitemi olarak bilinen kan fazlalığı hastalığı olanlarda, tütün mamulleri kullananlarda ve KOAH gibi kronik akciğer hastalıklarında hacamat hekim kontrolünde yapılabilir.

Ayın Hangi Günleri Tercih Edilmelidir?

İslami hassasiyetlere dikkat eden kişi ve kurumların pazartesi, salı ve perşembe günlerini tercih ettiğini görüyoruz. Kol, bacak ve ayak ağrısı gibi acil durumlarda bu tercih ortadan kalkar; ihtiyaç hâlinde uygulamanın hemen yapılmasında sakınca yoktur.

Hacamat için En Uygun Mevsim Hangisidir?

Acil bir durum söz konusu değilse, dinî hassasiyetleri olan kişilere daha çok ilkbahar ve sonbaharda hacamat yaptırmaları tavsiye edilir. Aşırı sıcak günlerde uygulanması bayılmalara sebep olabileceğinden uygun değildir. Geleneksel yaklaşımda 3 ayda bir yapılması önerilir.

İlgili hizmetler

• Kupa Tedavisi (Hacamat)